ور

من برای اولین بار بود که به ایران، همچنین برای اولین بار بود که به نمایشگاه کتاب تهران می­آمدم. خیلی ذوق زده شده­ بودم. چیز­هایی که دیدیم خیلی برایم جالب و تازه بود. من هیچ کجای دنیا از این چیز­های جالب ندیده بودم.

ایرانی­ها برای کتاب و کتاب­خوانی خیلی ارزش قائلند، طوریکه در مدت برگزاری نمایشگاه از کودک دو ساله تا پیرمرد نود ساله به نمایشگاه می­آیند و نمایشگاه خیلی خیلی شلوغ است.

ایرانی­ها، به­ خصوص مسئولان برگزاری نمایشگاه به آثار باستانی و ویرانه­ ها خیلی علاقه­مند هستند. بطوریکه محل نمایشگاه در مکانیست که بیشتر جاهای آن خرابه و ویرانه است. این کار باعث شده یک حالت نوستالژیک به آدم دست بدهد.

یک نکته­ ی خیلی جالب که در مورد ایرانی­ها مشاهده کردم این بود که از نظر کتاب­خوانی خیلی هم ­سلیقه و هم­ نظرند. چون من می­دیدم در بعضی از غرفه ­ها هیچ­کس برای بازدید حضور نداشت ولی بعضی از غرفه­ ها مملو از جمعیت بود. فقط نفهمیدم چرا غرفه­ هایی که مسئولش خانم بود این حالت ازدحام را داشت.

ایرانی­ها خیلی آدم­های اقتصادی هستند که به وقت نیز خیلی اهمیت می­دهند. این موضوع را در نمایشگاه کتاب به خوبی می­توان مشاهده­کرد. چون خیلی از آن­ها موقع بازدید وقت را تلف نمی­کردند و دریک نگاه کتاب را مطالعه می­کردند و در نتیجه آن را نمی­خریدند.

ایرانی­ها خیلی با محبتند و همدیگر را خیلی دوست دارند، بطوریکه بعضی از آن­ها اصلاً کتاب نمی­خوانند ولی چون دلشان برای هم تنگ می­شود، برای دیدن یکدیگر به نمایشگاه می­روند. من این موضوع را از آنجا فهمیدم که بیشتر بازدید­کنندگان به جای اینکه به کتاب­ها نگاه کنند به مردم نگاه می­کردند. مترجم من می­گفت اکثر آن­ها به آدم­های باشخصیت بیشتر نگاه می­کنند.

ایرانی­ها خیلی خونگرم و اجتماعی هستند. آن­ها با اینکه همدیگر را نمی­شناسند اما خوش و بش و احوالپرسی می­کنند. مثلاً من خودم دیدم که چندتا از جوانان ایرانی هنگام بازدید از نمایشگاه به بعضی از بازدید کنندگان می­گفتند:" چطوری خوشگله". من خیلی خوشم آمد. در کشور ما اصلاً از این محبت­ها خبری نیست. حیف...

یک نکته­ ی جالب که در نمایشگاه کتاب دیدم این بود که ایرانی­ها بیشتر از اینکه کتاب بخرند، آب معدنی، بستنی و... می­خریدند. طوریکه صف بستنی و آب معدنی خیلی شلوغ­تر از صف­های کتاب بود. این نشان ­دهنده ­ی این است که ایرانی­ها توجه ویژه­ای به تغذیه و سلامتی دارند.
نحوه ­ی چیدمان کتاب­ها در نمایشگاه خیلی جالب و ابتکاری بود. مسئولان برگزاری نمایشگاه طوری برنامه ریزی کرده اند که برای پیدا کردن یک کتاب با موضوع خاص، بازدید کننده مجبور است اکثر غرفه­­ ها را بازدید کند تا پس از ساعت­ها بالاخره کتاب مورد نظر خود را پیدا کند. خوبی این روشِ به قول ایرانی­ها ، این است که بازدید کننده با کتاب­های بیشتری آشنا می­شود

با این همه توصیفات نمی­دانم چرا در پایان نمایشگاه همه در حال ادای احترام به پدر، مادر، خواهر و به خصوص عمه­ ی مسئولان هستند. مثلاً من خودم دیدم که یکی از بازدید کننده­ها گفت:" این کتاب­ها به درد عمه ­اشان می­خورد." فکر کنم منظورش تشکر از عمه­ ی مسئول بود. آخیِ... چقدر با محبت.

در پایان بازدید از نمایشگاه کتاب تهران، خیلی خوشحال و هیجان­زده بودم ولی این سؤال همیشه در ذهنم بود که با این همه استقبال از نمایشگاه کتاب و ازدحام بیش از حد، چرا آمار­ها نشان می­دهد که نرخ مطالعه در ایران اینقدر کم است؟ راهنمای ما می­گفت:" این آمار­ها، مثل خیلی آمار­های دیگر غلط است و اصلاً کتاب­خوانی در ایران خیلی هم خوب است. اصلاً همه ­چیز خوب است و کسانی که این آمار­ها را می­دهند، دشمن ما هستند، فهمیدی؟

سهند منشی

در ساختار فمينيست به خصوص از دهه هفتاد وهشتاد به بعد اين تصور كه جنبش زنان بايد از يك منبع واحد الهام بگيرد وبايد تصورات واهداف مشابهي داشته باشد همواره تصوير پوچي بوده واز ده نود به اين طرف پوچ تر شده است واين به خاطر نتايج دگرگوني هاي اجتماعي وتقابل با زناني كه به زباني يكسان سخن ميگويند امّا به گونه اي ديگري مي انديشند, است.

اطمينان خاطر يا اعتماد ظاهري جنبش قديمي غرب مبتني بر اينكه ما مي دانيم چه چيز درست است بايد رخت بر مي بست ودر نتيجه فرهنگ استيلايي كه برهمة چيز مسلط مي شود و تصورات امپرياليستي خود را به جهان صادر مي كند كمتر دوام مي اورد اين امر در غرب پيش از تغييرات شديد اجتماعي چندان روشن نبود يعني در زماني كه سرمايه داري جنبه لطيف خود را به نمايش مي گذاشت و با رخ دادن اين تغييرات وجه بي ترحم خود رانشان مي دهد. جنبش فمينيستي كه در ابتدا خود را پيش قراول مي دانست, كم كم به اين نتيجه رسيد كه جنبش هاي مخالف خود را نه بخشي از جامعه اكثريت بلكه امري متفاوت وپيشرو بداند در اين ادعاي پيشرو بودن, گستاخي نهفته است كه از حد واقعيت فراتر مي رود در واقع يك «ضد» همواره رفتار والگوي واكنشي را با خود به همراه مي آورد.

حالا كه اينها اين را مي گويند پس ما هم درست برعكسش را مي گوييم . اين تبادل رأي با اكثريتي كه دشمن تلقي مي شود آزادي انديشه واستقلال رأي چنداني را ترويج نمي دهد در نهايت اين روش بايد به سمتي حركت كند كه تنها امكان دگرگوني موجود آگاهي افراد از بي عدالتي ها وقاعده بندي وتدوين آن است.

از دل اين رويكرد نسبت به فمينيسم روشي به نام پساساختارگرايي آغاز مي شود كه بخشي از جنبش هاي زنان با همان نام به فمينيسم پساساختارگرا شناخته مي شوند و تأثيرات بنياديني در ديدگاههاي حاضر نسبت به مفهوم زن داشته اند.تحولاتي معطوف به رسيدگي هرچه بيشتر به ريزه كاري هاي روابط جنسيتي ، قدرت وذات انسان است. اين رويكرد حاصل درهم آميختن نيروهايي است كه مهمترینشان  ناشي از «بحران هويتي » مي باشد كه فمينيسم در سالهاي اخير دستخوش آن شده است ومنجر به آگاهي فزاينده اي نسبت به گستره  نيازها و هوّيت هاي متفاوت و اغلب متعارضي است كه توسط زنان بيان مي شود . همه ا فمينيست هاي داراي مواضع سياسي بسيار متفاوت حول مبارزاتي كه طبق تجربه زنان, محوري هستند پيشينه قوي پيدا كرده است . ديدگاههاي «ميشل فوكو» در تشريح روابط قدرت بين زن ومرد وساير نابرابري هاي غير نهادي (غير دولتي ) تأثير زيادي بر «فمينيسم پساساختارگرا» گذاشته است قدرت به صورت مثبت ومنفي در تمامي روابط انساني وجود دارد خود را مهار نميكند ودر اين روابط حالت بسيار نهفته اي وجود دارد. نظريه فوكو براي بررسي چگونگي شورش وكنار آمدن انسان با نيروهاي اجتماعي وچگونگي رخ دادن تغيير را بررسي مي كند.

به جز تفكرات سنتي وپدر سالانه كه فردريك نيچه در مورد زن ارائه كرده است در باقي زمينه ها انديشه هاي وي امكانات جديدي را براي فمينيسم پساساختارگرا كه از آن به فمينيسم فلسفي ويا پست مدرن نيز نام برده مي شود فراهم آورده است. ودر تداوم آشنايي با تحليل هاي «ميشل فوكو» و«ژاك دريدا» بر آثار «نيچه» مي باشد. به عنوان مثال نقد «نيچه » از عقلانيت مدرن كه عقلي است مذكر ، نفي «دوآليسم» (ثنويت) به ويژه «دو آليسم» جنسي از ديدگاه نيچه ،چشم انداز گرايي ، نقد نيچه از آرمان زهد ونظريه قدرت از موضوعاتي بودند كه آنها توانستند نتايج ثمر بخشي ازآن بگيرند. افزون بر اين روش نيچه براي بيان آراء فلسفي اش سبكي را در اختيار فلسفه فمينيستي قرار مي دهد كه مي توان از آن به عنوان سبك زنانه در گفتار و نوشتار و تفكر ياد كرد.

عقلانيتي كه به اسم روش مردانه در طول تاريخ مطرح بوده به تعبير «دريدا» در ابتدا شامل يك دانستن توسط «فرد دانا» به شمار مي رفته است كه بعد ها شاخه هاي ريزتري از آن پديد آمد وچنين تقسيم بندي هايي جز توسط «لوگوس» و مراكز معنايي امكان پذير نيست . لوگوس به معني كلمه است، نه فقط به معني واژه و در واقع معني راز آميزتر، فلسفي تر و پيچيده تري دارد. «لو گوس» مظهر خداست ،«لوگوس» محل حقيقت است، خدا به هيچ عنوان ذات خود را با هيچ مخلوقي باز نمي كند, غير از خودش . لوگوس عقل اول، سحر اول وكلمه اول است. پس مجموعه اي ازمتون وجود دارد كه به صورت مشترك مراكز معنايي مشابه برايشان تعبيه شده است. بدون مركز نمي توان علم داشت كل نظم ودانايي كه پايه گذاشته شده بر همين نظام «كلام محور» logocentrism می باشد.  دريدا بر اين عقيده است كه در نظام كلام محوري در چهار چوب شكل هاي گفتماني و ارتباطي داده شده, امكان بيان انديشه هاي انتقادي موجود نيست, پس بي درنگ بايد در جهت رشد وتوسعه آن شكل هاي گفتماني كوشيد كه از چهار چوب هاي نهادينه شدن  خارج باشد.

تأثير ژرف دريدا بر انديشه جهان معاصر ، از سال 1967 و با چاپ سه كتاب «سخن وپديده» واز دستور شناسي و نوشتار وتفاوت آشكار شد. او در اين كتاب ها به معرفي وتشريح روش بن افكني يا (Deconstruction)در خواندن متن پرداخت . او در آثارش عمدتأ روي موضوع زبان متمركز وبراين نظر است كه شيوه هاي سنتي ويا متافيزيكي در خوانش متون سبب ايجاد برخي فرض هاي نادرست درباره ماهيّت متون شده است . بن افكني روش در نقد ادبي است كه قصد مي كند از راه برهنه كردن فرض هاي ناپايدار در متن استدلال نويسنده را به هم بزند ،يك روش كارآمد براي تمامي متن هاست و به تحقيق بر روي مكتب هاي انتقادي ، ادبي به همان اندازه ويا حتي بيشتر از آن چه كه بر روي شاخه اي از فلسفه اثر بگذارد اثر گذار بوده است.

در واقع رويكرد بن افكني عليه اعتقاد به اينكه سخن، راهي مستقيم و روشن براي ارتباط است موضع مي گيرد و با نشان دادن چندلايگي يك معنا در كار زبان نشان مي دهد  كه زبان دائماً در حركت وانتقال است وبايد به كشف گرايشات وتصورات غلطي كه از آن وجود دارد پرداخت . در كتاب از دستور شناسي كه از يك پرسش درباره ضرورت علم نوشتن وشرايطي كه آن را ممكن مي سازد ونيز درباره كار انتقادي كه بايد راهش را باز كرد وموانع معرفت شناسي را برطرف كند. امّا در عين حال پرسش درباره محدوديت هاي اين علم نيز است. در كتاب «سخن وپديده» پرسش درباره مزيّت نوشتار هجايي وآوانگاردي در روابط با كل تاريخ غرب    پيشنهاد شده است به گونه اي كه اين تاريخ را مي توان با تاريخ متافيزيك هويت بخشيد ومتافيزيك را در نوترين ، انتقادي ترين وحساس ترين شكل خود مطرح كرد.

آنگاه در بحث زن موضع دريدا درمورد فلسفه غرب با طرح اين سؤال آشكار مي شود. چرا فيلسوف زن وجود ندارد؟ واو جواب مي دهد: زيرا رشته فلسفه طوري سازماندهي شده است كه زنان ، بچه ها، حيوانات وبرده ها را ناچيز جلوه دهد وسركوب مي كند. اين ساختاري احمقانه است. ودر نتيجه هيچ فيلسوف بزرگ زني وجود نداشته است . متفكرين بزرگ زن وجود داشته اند. امّا فلسفه يك شيوه خاص از فكر كردن در ميان شيوه ها وروش هاي مختلف فكر كردن است ما در يك مرحله تاريخي هستيم كه چيزهايي شبيه به اين در حال تغيير كردن است.

انديشه دريدا اطمينان بخش نيست بلكه اضطراب برانگيز ، ايقان شكن ودغدغه آفرين است. امّا  انديشه دريدا در عين حال با اوراق كردن ساخت ها وسيستم ها (Deconstruction) شرط و زمينه تفكر انتقادي واستقبال پرشور از رويدادهاي كه گوهرأ نابهنگام وپيش بيني نشده است را فراهم مي آورد. نزد دريدا هيچ اثري خاتمه يافته تلقي نمي شود كارگاه انديشمند همواره ميان كارهاي ناتمام، ناقص در حال انجام ويا از سرگرفتني است. بن افكني متافيزيك غربي ايده اصلي دريدا است. اومعتقد است كه لوگوس در روايت  logocentrismمعناي خاص پيدا مي كند وجز آن هم باطل است . وبه همين دليل هنر وحكمت وعرفان سنتي با حقايق ثابت ودر هنر با فرم هاي كم وبيش ثابت سروكار دارند. واين يعني محور كردن يك كلام وسركوب كردن باقي كلام به پاي آن يك كلام وبه همين دليل است كه فمينيسم ها پساساختار گرا به انديشه هاي او مي پيوندد.

اگر زوج هاي تقابلي كه براساس لوگوسنتريسم توليد مي شود، سياه وسفيد ، دال ومدلول،حدوث وقدوم وتمام چيزهايي را كه در مقابل آنها يك نقطه عكس وجود دارد حذف شوند. ديگر اساساً چيزچنداني از تفكر غرب باقي نمي ماند. فمينيسم پساساختارگرا از نشانه شناسي سوسور در مورد دال ومدلول تأثير مي گيرد اين «جزء » به گونه اي اختياري با هم در ارتباط هستند ومعناي نشانه ها ارتباطي است ونه ثابت . معناي هر نشانه از تفاوت اش با ساير نشانه ها در زنجيره زباني بر مي آيد. براي مثال دالي مثل «روسپي» غير از تفاوت اش با ساير دال هاي زنانگي مانند «باكره» و«مادر» معناي ذاتي ندارد. زبان نيز از رقابت گفتمان ها، فرآيندها ونهادهاي اجتماعي سازمان دهنده شكل گرفته است. برچسب مجرم زدن بركنش فعالان سياسي از سوي گفتمان هاي قانوني قدرتمند وتمامي دلالت هاي منفي اش نمونه اي از اين دست است در حالي كه همتايان همان فعالان آن را به معناي عدالت خواه ؤ شرافتمند و مطيع تعبير مي كنند.

در جامعه مرد سالار ُ جسم زن به زن تحمیل می شود.

نقش دستهای او...

به بالا پرید و دست بر سقف آورد و جای دستهای او بر سقف و دیوار نقش بست. شاید روزی آن نقشها محو گردد ولی این شعر نقش دست او را جاودانه خواهد کرد و من نقش دست او را به عنوان یادبود در این شعر ترسیم کردم و هدیه مادر و خواهر و برادرانش و به خصوص عموی عزیزش می کنم که در واپسین دم روز ، جسدش را به خاک سپرد و همان لحظه احساس کردم که دهسال پیر شده است.

به یاد او...

که ...

ایستاده و مرد،

و شهید شد.

جای دستش هنوز بر دیوار                             نقش بسته است و جاودانه شده است

نقش انگشت های او بر سقف                           یاد بودی از او به خانه شده است

لب خاموش دست او هر شب                           قصه گوید ز جور و استبداد

می سراید به گوش من هر روز                         داستانها ز ظلمت و بیداد

گویدم ای پدر مشو خاموش                              غم به دور افکن و سر شک مباد

در گلستان قلب داغ زده                                   جز درخت امید هیچ مکار

گرچه معدوم ظلم اعدامیم                                   تو به اعدام من ببال و بناز

دل قوی دار و فکر فردا باش                             بر صف دشمنان خلق بتاز

گریه بر قهرمان ضد ستم                                  موجب شادی ستم پیشه است

پر توان باش و دل قوی گردان                            چون به دست مبارزان تیشه است

همره خلق باش در پیکار                                  لب فرو بند و بازوان بگشا

اشک بستر ز دیده خونبار                                  راه لبخند بر لبان بگشا

ای پدر! زیستن به بند ستم                                هدف و آرمان شیران نیست

قید بر پا درون زندانها                                       مذهب و مقصد دلیران نیست

من مسیحا صفت به دار شدم                                تا بدانند خلق این برو بوم

شده ویرانه خاک پاک وطن                               جای مرغان خوشنوا شده بوم

من چو عیسی صلیب را بر دوش                         بکشیدم تا قید پاره کنم

کاخ بیداد فرو ریزم                                           درد و اندوه خلق چاره کنم

زین سبب دار شد مرا معراج                                 زین سبب گور شد مرا خانه

گرچه جسمم تباه گشت و فنا                                  لیک یادم مقیم کاشانه است

مشت بازم نگر تو بر دیوار                                    که نشسته است و داستان گوید

داستانها ز جنگ و پیکارم                                      با ستم پیشگان عیان گوید

ای پدر راه من ره خلق است                                   خلق بیدار و پر توان وطن

رزم و پیکار را ادامه دهید                                      تا شود محو روزگار محن

                                                                                        (ج- چ)

سهند منشی

( بخش دوم)

امر شخصي امري سياسي است مشهورترين شعار ويكي از بنيادي ترين فر ضه هاي نظريه فمينيستي معاصر است. زيرا آنچه خصوصي به نظر مي رسد در واقع سياسي است . يعني بيشتر سركوب هايي كه زنان دستخوش آن هستند تجربه هاي شخصي در حوزه روابط انساني است. مادري به عنوان وظيفه سياسي عنصري از دولت پدر سالاري مي باشد كه وظايف مشخصي رابراي زنان به وجود مي آورد.

ماهيّت پدر سالاري به گونه اي است كه زن را ديگري مي انگارد وهر نوع مادينه و رفتار زنانه اي در درجه دوم نگاشته مي شود. نهادهاي اجتماعي را مردان براي تحكيم منافعشان پديد آورده اند.

تعريف مجدد مادري برحسب زبان وذهنيت زنانه از ديدگاه برخي فمينيست ها شرط احراز تفاوت زنانه است وخود باعث آسيب رساندن به ساختارهاي اجتماعي پدر سالارانه مي شود. بايد تمام روابط جامعه ونهادهاي اجتماعي را از ريشه دگرگون كرد تا آزادي راستين زن به وجود آيد . اين ديدگاه «فمينيستي» پيوند نيرومندي با «آنارشيسم»دارد زيرا با همان ساختار ها ونهادهاي اجتماعي سر ستيز دارد كه آنارشيسم بسياري از آنها را مورد انتقاد قرار مي دهد . آنارشيسم در عمل به ايجاد آن دسته از ساختارهاي اجتماعي بها مي دهد كه مخالف سلسله مراتب باشد وهم فرد را تقويت كند وهم جمع را وهمچنين هوادار مجموعه اي از ويژگي هاي اجتماعي ديگر مانند مساوات طلبي ، اختيار گرايي ، تمركز زدايي وهمياري است. آنارشيسم به معني ضد هيرارشي (ضد سلسله مراتب )است ولي در عمل آنگونه كه بايد وشايد نتوانست مؤثر باشد به همين دليل از دل آن جنبش جديدي به نام آناركوفمينيسم شكل گرفت كه بر عليه قدرت يابي بيشتر مردان موضع مي گيرد . آناركوفمنيسم معتقد است كه پار لمانيسم ودولت نبايد وجود داشته باشد يعني مخالف قدرت گرفتن هستند . چون اگر قدرت به وجود آيد پاييني ها به حاشيه مي روند .آنها خواهان عمل به صورت «فدراتيو» هستند يعني وجودتشكل ها كه در آنها توزيع قدرت شكل گرفته باشد وهمة بايد حق تصميم گيري در مورد همة چيز را داشته باشند. راديكالها معتقدند اگر يك حاكميت حتي حاكميت از نمايندگان كارگردان تداوم يابد شكلهاي سلطه جويي را باز توليد مي كنند وافراد ديگر آزاد نخواهند بود. ادامه بقا يا داشتن آسايش اقتصادي براي آزادي مردم كافي نيست . آنها زماني آزاد مي شوند كه بر زندگي خود مختار باشند. به دست آوردن چنين استقلالي واطمينان  از اينكه هر كسي از آن بهر ه مند است هدف اصلي فمينيسم آنارشيست است.ايجاد سازمان هاي جايگزين با ساختار هاي تقليدي از سرمايه داري و الگو هاي سلسله مراتبي كه براي ما بسيار آشنا هستند، چندان سودمند نيست. راديكالها براي پديد آوردن تحول در نگاه زنان به جهان وخود ( از طريق گروههاي آگاه گر ) كار مي كنند وبه اين خاطر است كه آنها براي پديد آوردن تغيير در شكل روابط كاري وروابط متقابل همكاري مي كنند، آنها تلاش ميكنند كه چنين كاري را در يك جامعه سلسله مراتبي كه هيچ الگويي جز نابرابري را ارائه نمي دهد پياده كنند. بنابراين دانش نظري آنارشيست ووالگوهاي سازمان ها به كمك فمينيسم مي آيد به نوعي اين نوع مساوات طلبي ريشه در اعتقادات امواج نخستين فمينيسم دارد كه بسيار تحت تأثير مار كسيسم بود وطي اين دو دهه نظريه پردازان اين نوع انديشه به آن توجّه خاصي كرده اند . در حال حاضر زنان فمينيسم اعتقاد به تكثر بيشتري دارند كه تحت تأثير فمينيسم سوسياليستي و فمينيسم پسا ساختارگرا است ولی خاطر ديدگاه دولتي فمينيسم سوسياليستي ديدگاه بد بينانه اي نسبت به آن وجود دارد.

«فمينيسم راديكال » بر ضرورت تشكيل سوژگي زنانگي ويافتن راههاي  فرهنگي برای تجربيات خاص زنانه تأكيد مي كند. زيرا هم در نظر و هم در عمل زنان به خلاف مردان كه خود فهمي هايشان در غالب افسانه ها و داستان ها ودر كل فرهنگ نمود پيدا مي كند كمتر به حقوق كاري خود دسترسي داشته اند وگاه هيچ دستاوردي نداشته اند. در سده بيستم وبا نظريه هاي فرامدرن در تقابل با اين عقيده به پايه هاي نظريه فرويد در مورد ناخودآگاه انسان حمله بردند كه معتقد بود دوام و وابستگي عاطفي دختران به كسي از جنس خود يعني مادر سبب عدم رشد كامل آنها مي شود ونشانه آن در زنان تكيه بر عواطف واحساسات است ودور ماندن از قضاوت هاي بي طرفانه وشخصي در تقابل با سيستم پسران است كه در يك برهه از زمان از عشق مادري جدا وبه پدر كه نماينده جامعه بيرون است ملحق مي شوند.

روانشناسان فمينيست بر خلاف نظريه فرويد معتقدند كودك نخستين حس شديد از عشق يا نفرت را در رابطه با مادر مي شناسد. دختران برخلاف پسران عشق ونفرت را با كسي از جنس خود تجربه مي كنند از اين رو رشد پسران با قطع وجدايي روبرو است. يعني نفس بنيادين زنان با جهان پيوستگي دارد ونفس بنيادين مردانه در جدايي است. پس آنچه هويت وشخصيت را مي سازد، حفظ فرديت در ارتباط با ديگران وحفظ وابستگي به ديگران است.

نظريه پردازان «فرامدرن» تأكيد بر هويت هاي چندگانه اي می کنند كه شخص در رويايي با مسائل گوناگون به خواست شخصي يا زير فشار مسائل بيروني از خود نشان داده نقش هاي فعالانه اي به عهده مي گيرد  و او را براي ادامه زندگي در اين جهان مجهز مي سازد. يعني در واقع جنسيت عامل پايداري كه اعمال گوناگون از آن صادر مي شود نيست, بلكه جنسيت هويتي است كه در گذر زمان وبا ظرافت وتكرار برخي اعمال, به شيوه اي  ساخته و پرداخته مي شود آنچه آثار جنسيتي مي پنداريم به دنبال جهت گيري ويژه اي در رفتارهاي جسماني ظاهري مي شود واين رفتار ها بايد با يافتن زباني كه در آن تفاوت جنسي قابل بيان باشد شكل بگيرد و درنهايت از عرصه آگاهي فردي وارد حوزه نمادين زبان وفرهنگ گردد.ارزيابي مجدد ريشه هاي جسماني ذهن وزبان كه بيانگر جسمانيت و تمايز جنسي زنانه باشد ضروري است.

زنان در بنياد زندگي اقتصاد محور هم مصرف كننده هستند وهم به عنوان كالا مصرف مي شوند ودر جامعه سرمايه داري آنها چيزي به نام خود نمي شناسند چرا كه منيّت آنها به ديگران فروخته شده. جهان, جهان سرمايه داري مدرن در پديدارترين وجه اش آن قدرت جهاني وسياسي واقتصادي بر پايه توان عظيم علمي وتكنولوژي است كه نه تنها قدرت سياسي واقتصادي ،كه بنيادهاي نگرش به زندگي وهستي را نيز در بر گرفته است. در نتيجه عالم وفضا وجهت زندگاني تاريخي مردماني را كه در بيرون از اين روند شكل گيري بوده اند ناگزير از خط خود خارج كرده ودر راستاي ديگري انداخته ويا آن را دچار درماندگي وگژدسيدگي هاي هولناك كرده است اين رويه اكنون به جهاني شدن مي انديشد وبه تعبير ژان بودريار در برابر مفهوم جهان شمول كردن كه باحقوق بشر آزادي وفرهنگ دموكراسي در ارتباط است قرار مي گيرد بودرياد مي نويسد: همين كه ارزش هاي جهان شمول اقتدار و مشروعيتشان را از دست مي دهند اشيائ وامور ريشه اي تر مي شوند ، هنگامي كه باورهاي جهان شمول به لحاظ فرهنگي به مثابه تنها ارزش هاي  ممكن معرفي مي شدند براي چنين باورهايي بسيار ساده است تا يكتايي ها را به عنوان حالات و ريشه هاي تفاوت گذاري در فرهنگي جهان شمول ادغام كنند فرهنگي كه خود را مدافع تفاوت مي داند امّا اين باورها بيش از اين نمي توانند كار كنند چرا كه در گسترش پيروزمند جهاني شدن همة اشكال تفاوت گذاري وهمة ارزش هاي كلي كه براي دفاع از تفاوت استفاده مي شد از بيخ وبن كنده است. در اين فرهنگ مجازي جهاني شدن ،مفاهيم جهان شمول وكلي را با صفحات كامپيوتر ، شبكه ها ، درون ماندگاري (IMMSNENCE) ،شماره ها وپيوستاري زماني ـ مكاني بدون هيچ نوع عمق وژرفا جايگزين كرده است.

عليه چنين قدرت حل كننده وهمگون سازي نيروهاي ناهمگون نه تنها نيروهاي تفاوت بلكه آشكارا نيروهاي ستيز ه جويانه در همة جا نمايان  مي شوند.در پس واكنش هاي تندرو و روبه تزايد جهاني شدن ودر پي اشكال اجتماعي وسياسي مقاومت در برابر امر جهاني شدن ما چه چيزهاي بيشتري از صرف بيانات  نوستا لژيك  نفي (Negstive) مي يابيم .اكثر آلترناتيوهاي مثبت نمي توانند اين نظام مسلط را شكست دهند. امّا يكتايي هايي كه نه مثبت هستند ونه منفي مي توانند چنان كار كنند. آنها نظم نمادين متفاوتي را باز مي كنند آنها قضاوت هاي ارزش يا واقعيات سياسي را ناديده مي گيرند . آنها مي تواند بهترين يا بدترين باشند، آنها نمي توانند به وسيله كنش جمعي و تاريخي تنظيم شوند، هر نوع فكر مسلط منحصر به فردي را شكست مي دهند وحتي خود رادر مقام تفكر متقابل يگانه عرضه نمي كنند.

حاكميت بي ساختاري كه توسط فمينسم راديكال عنوان شد مي تواند از نوع يكتايي هايي باشد كه از شكل هاي موسوم قدرت وروايت شخصی غير انساني كه نتيجه اش تسلط دسته اي بر دسته ديگر را در پي داشته باشد متنفر گردد. اين بي ساختاري در تقابل با ساختار مندي Structive بود كه چگونگي رده بندي وجاي پاي هر يك از عناصر اشياء يا نيروهايي كه كلي خاص را تشكيل مي دهند مشخص مي كرد. آنگاه كه سخن به ساختاري مي رود انسجام، همسازي ، هماهنگي و بالاخره کليت خاص يك مجموعه را در نظر مي گيريم در اين مجموعه هر يك از عناصر معنا , كاركردي چنان مي يابد كه در هنگام جدايي از بافت به كلي فاقد آن است پس آن را فقط در داخل ساختي خاص مي توان شناخت وارزيابي كرد. ساختار مندي آشكار وصريح است ولي بي ساختاري در ذات خود ميل به نهان شدن دارد وحاكميتي با سردسته های نامرئي شكل مي گيرد كه گروه آن را كنترل مي كند حتي اگر همة چه رهبران وچه پيروان اين كنترل را انكار كنند واشتباه كنند چنين سر دسته هايي وجود دارد ودر چنين گروههايي رهبري آن غير متمركز ، انعطاف پذير وباز وموقتي است.

زمانيكه راديكالها وآنارشيست ها اينگونه از نابود كردن قدرت سخن مي گويند منظورشان خلاصي از همة سازمان ها وشكل هاي سوسياليسم وهمةراههايي كه افراد يكديگر را تهديد مي كنند واكتفا به اعمالي كه افراد با رضايت انجام مي دهند است و در اينجا دشمني با لغت «زن قدرتمند» آغاز شد كه او دست كم مي توانست زناني را كه نسبت به او كمتر استخوان دارد وبا اعتماد به نفس بودند را تحت تسلط قرار دهند واگر آنها در يك گروه قرار بگيرند مشكل ساز مي شوند.

در سایتی خواندم که اولین مسجد به سبک معماری پست مدرن در شهر تهران و در تقاطع خیابان انقلاب اسلامی و  خیابان شهید نامجو  در حال ساخته شدن است.

تصویر بالا ماکت این مسجد را به خوبی نشان می دهد . مسجدی که به قول سایتهایی که این خبر را منتشر کرده اند بنایی به سبک پست مدرن است. هر چه به این عکس نگاه کردم متوجه نشدم که چه چیزی  این بنا  را شبیه معماری پست مدرن کرده است. تا آنجایی که تاریخ معماری مشخص کرده سبک معماری پست مدرن در آغاز دهه هفتاد به وجود آمد و تا پایان آن دهه بیشتر دوام نیاورد. این سبک از معماری زاییده وضعیتی بود که به نام وضعیت پست مدرن  که دهه ۶۰ میلادی  کل جهان را در همه ابعاد انسانی دستخوش تغییرات بنیادین نمود. ما آن را دوران بس ز حاکمیت فلسفه مدرنیسم در دنیا می دانیم. فلسفه ایی که بعد از اتفاقات تاریخی دوران معاصر و به خصوص از بعد از جنگ جهانی دوم  اقتدار فکریش در معرض پرسشهای بنیادین قرار گرفت. خوشبختانه طی دو دهه اخیر کتابها و مقالات زیادی در خصوص وضعیتی که دوران پست مردن را به وجود آورد از منظر های گوناگون یا تالیف شده و یا به فارسی ترجمه گشته است.

ما هنوز هم در وضعیت پست مدرن قرار داریم و شاید تا آینده نسبتا دور این وضعیت ادامه داشته باشد. ولی معماری پست مدرن در بازه زمانی مشخصی شروع و بعد به پایان رسید. معماری پست مدرن یکی از سبکهایی بود که در وضعیت پست مدرن به وجود آمد. در دهه ۸۰ میلادی با تبعیت از رویکرد دکانستراکسیون «ژاک دریدا» معماری دکانستراکسیون ظهور یافت که طی حدود یک دهه مبحث نشانه شناسی و حتی زبان شناسی را وارد حوزه معماری نمود. اندیشه های فیلسوف  «ژیل دلوز» در خصوص «ریزوم ها» راه را برای تغییر رویکرد معماری به سمت معماری فولدینگ را فراهم آورد و نظریات جدید در خصوص فضا و زمان موضوع پرش کیهانی را در سبک های جدید معماری مطرح نمود.

این سبک های جدید معماری هرکدام از نظر فرمی و حتی عملکردی پیرو رویکردهای فلسفی خود بودند به صورتی که همانند سبک های گذشته در معماری از گوتیک گرفته تا رنسانس و بعد ها معماری مدرنیسم به خوبی وضعیت خود را در کالبد معماریشان به نمایش می گذاشتند.

معماری پست مدرن یا بهتر بگوییم پست مدرنیسم به علت رویکرد تاریخی خود و با دیدگاه غالب فرا زبانی برعکس معماری خود محور و غیر تاریخی معماری مدرنیسم  و با اعمال یک هجو حساب شده از المان ها و عناصر تاریخی در معماری به نوعی دست به یک کولاژ حجمی میزد و در واقع با به هم ریختن موقعیت های تاریخی تعبیر به روایتهای مختلف را در یک اثر معماری به وجود می آورد.

این سبک از معماری نوعی نوستالژی تاریخی بود که در ربع آخر قرن بیستم بشر به دور افتاده از ریشه های تاریخی خود را دوباره به دامن تاریخ و گذشته بر می گرداند. تزئیناتی که  در سبک مدرنیسم خیانت قلمداد می شد در این سبک عناصر زیبایی شناختی شدند که هویت تازه ایی را به این معماری بخشیدند.

هر انسان اهل مطالعه در حوزه معماری با رجوع به کتابها و مقلات و همچنین بررسی تصاویر سبک های مختلف معماری این نکته را متوجه می شود که بنای این مسجد به هیچ عنوان یک معماری پست مدرن نبوده و نخواهد بود.

در هیچ دورانی معماری ما به این حد از ضعف و ناتوانی نرسیده است. گشت و گذار در شهر هایمان و دیدن بناهای این مسئله را تایید می کند. پرسشی که از صاحب نظران می کنم این است که چرا باید اینگونه با نام گذاری های غلط و غیر کارشناسی هویت و تاریخ معماری را به سخره گرفت؟

این کتاب، کتاب نشئگی اگر قابل تقدیم کردن به کسی باشد… تقديم است به آنها که بارکردن حشیش، پیچیدن علف، پختن تریاک، پر کردن سرنگ، خط کردن کوکائین و آماده کردن ذهنشان برای خودارضایی را مثل اولین عشقبازی عمرشان تماماً عاشقانه انجام می دهند. آنها که ساعتها درد محرومیت کشیده اند. آنها که رنگ سرخ و سیاه را از صمیم قلب و بی ریا دوست دارند. آنها برای هیچ نظم و سیستمی حتی نمی رینند. آنها که از پلیس در هرکجا چه در خیابان و چه در ذهنشان نفرت دارند. آنها که برای قوانین آهنین جهان لبخند می زنند دستی بر پشتش می کشند و می گذرند. آنها که دیوانه ی انسان و زندگی هستند. آنها که از اسارت و وابستگی بیزارند. آنها که با مخدرخود را تسلیم نمی کنند بلکه برای مبارزه آماده می شوند. آنها که می نویسند نه برای دیگران. آنها که نمی ترسند. آنها موهای بلند دارند. آنها که زیبا هستند. آنها که واقعاً زشت اند. اما کتاب نشئگی هنوز آغاز نشده است. این مقدمه از همین روست که زبانی عادی و کم رنگ دارد. چون که از کتاب نیست و از جنس کتاب هم نیست. این تنها مقدمه ایست برای ایجاد آمادگی، آمادگی برای سفر.

دریافت کامل مقدمه (PDF)